English version

Hollandse meren

Naast de meren die je ook in andere gebieden vindt, zoals b.v. vroegere rivierbochten, zijn er twee soorten meren die typisch voor Holland zijn.

De eerste zijn de ondiepe meren die overbleven na de winning van de turf, die de Hollanders gebruikten om hun huizen te verwarmen. Doordat een groot deel van Holland een groot moeras was bevatte het veen dat als brandstof gebruikt kon worden. De verveners lieten honderden vierkante kilometers meren achter, met een diepte van 2 tot 3 m. In latere eeuwen toen de technologie van de windmolens ver genoeg ontwikkeld was werden ze weer droog gemaakt. Dit proces begon in de 17e eeuw toen Hollandse kooplieden verschrikkelijk rijk waren geworden en zochten naar manieren om hun geld te investeren. Landaanwinning was één van de mogelijkheden. Men spreekt van droogmakerijen; hele bekende zijn de Schermer en de Beemster in Noord-Holland.
Gelukkig zijn niet alle meren drooggemaakt; deze meren worden intensief gebruikt voor recreatie, zoals de Kralingse Plas even buiten het centrum van Rotterdam (zie de foto).

Hiernaast zijn de Reeuwijkse Plassen te zien. Ook deze zijn ontstaan door vervening. In het gebied heeft men smalle dammen laten staan. De bedoeling hiervan was de golfslag te beperken omdat anders de golven de oevers zouden aantasten met als resultaat dat het meer zich ongewenst zou uitbreiden.

Een tweede type meren werd veroorzaakt door veel dramatischer gebeurtenissen. De dijken waren niet zo sterk als tegenwoordig en het onderhoud schoot vaak tekort, vooral in tijden van armoede en onrust. Als dan stormvloeden optraden, bezweken de dijken en het water stroomde het achterland in, waarbij een diep gat ontstond op de plek waar de dijk was bezweken. Vanwege de grote diepte van de stroomgaten werd de nieuwe dijk niet dwars door dit gat gemaakt, maar achterom of buitenom. In het laatste geval resteerde direct achter de dijk een diep meertje dat in Holland een “wiel” of “waal” heet.
Een voorbeeld is één van de drie wielen in de Diefdijk. Van oorsprong was deze dijk ongeveer recht, maar op drie plaatsen maakt hij een scherpe bocht om een meertje zoals in de foto te zien is.

De Diefdijk was aangelegd door de graven van Holland om overstroming van zijn landerijen te voorkomen wanneer de rivierdijken bovenstrooms in Gelderland zouden zijn bezweken. Uiteraard maakte de aanleg van de Diefdijk de zaak erger voor de bewoners van het rivierenland in Gelderland, maar dat deerde de Hollanders nauwelijks.

Een ander voorbeeld is één van de twee wielen in Alblasserdam, die U ziet als U met de auto van Rotterdam naar Kinderdijk rijdt, (het beroemde molengebied). Het afgebeelde meertje is het "Lammetjeswiel". De dijk langs de rivier de Noord is in de achtergrond te zien; deze dijk beschermt Alblasserwaard. De weg boven op de dijk leidt naar Kinderdijk.


Alblasserdam is genoemd naar de rivier de Alblas die midden door de Alblasserwaard loopt. De streek is vaak overstroomd; ter herinnering hieraan zijn op veel boerderijen stenen te zien die laten zien hoe hoog het water bij diverse overstromingen heeft gestaan; in dit geval die van 1741.

Naar de inhoudsopgave van deze website

Over de auteur

Naar Swan Support

© 2010: Nico Booij (zowel de tekst als de foto's)